top of page

Siedliska gm. Lubycza

Kronika Dziejów Siedlisk

XV–XVII wiek

1486

  • Michał z Siedliszcza, szlachetny dziedzic połowy wsi Siedliska (Syedlyszcza).

  • W pierwszym dokumencie wymieniona jest jego pierwsza żona, Małgorzata z Utipina (Typin), a następnie żona Dorota, córka Mroczka z Nowosielec.

  • W dokumentach pojawia się również syn Jan. Michał dziedziczył połowę wsi, połowę dworu, folwarku i stodoły z prawem dożywocia dla siebie; druga połowa należała do Doroty, wniesionej wiano.

  • Wskazuje to na to, dlaczego podatkowo, co najmniej do roku 1536, Siedliska były przypisane do parafii Gródek. Dopiero od roku 1541 zostały przynależne do parafii Potylicz.

  • W roku 1542 po raz pierwszy użyto spolszczonej nazwy „Siedliska”.

1573–1578 (prawdopodobnie znacznie dłużej)

  • Krzysztof Miękiski h. Trzy Trąby, właściciel ponad 2 łanów w Siedliskach, notowany w lustracjach 1573–1580. Związany z innymi dobrami w ziemi lubaczowskiej, co sprawia, że Siedliska są podatkowo przypisane do Lubaczowa.

  • Jego pierwsza żona to Anna Miesopad, a druga – Anna Broniewska. W 1577 roku Krzysztof Miękiski podczas umowy z drugą żoną przeniósł na nią połowę praw do Siedlisk i pozostałych wsi.

Początek XVII w. do 1625

  • Wojciech Janiewski oraz jego synowie, właściciele także Starego Hrebennego.

  • Wojciech żonaty był z Jadwigą Zaporską, miał dwóch synów: Stefana i Tomasza oraz córkę Annę, która w roku 1624 wyszła za mąż za Jerzego Rudzkiego.

  • W roku 1625 jego synowie sprzedali część ziem Starego Hrebennego, prawdopodobnie chodzi o część obecnej Jalinki, będącej w składzie Hrebennego.

  • Od 1625 r. Załęscy, jako właściciele Starego Hrebennego i prawdopodobnie Siedlisk. O tej rodzinie brakuje jednak informacji.

XVIII wiek

1713

  • Florian Magiera Mirecki, wojski horodelski, oraz jego szwagier Michał Zarzycki; po śmierci Floriana jego część dziedziczą córki: Jadwiga Teresa i Zofia (Janina).

  • Michał Zarzycki zastawił swoją część Siedlisk u Dominika, Jacka i Franciszka Bystrzanowskich; procesy toczyły się latami.

  • Objęcie Siedlisk przez szwagrów sugeruje, że majątek wcześniej należał do rodziny Magierów Mireckich, ponieważ Michał był mężem siostry Floriana, Teresy.

  • W roku 1719 zmarł Florian Mirecki; jego córki, Jadwiga Teresa (zm. po 1765 r.) i Zofia (zm. po 1756 r.), za mąż wyszły odpowiednio za Józefa Karola Lubienieckiego i Jana Lubienieckiego.

  • Po ślubach rodzina Lubienieckich staje się właścicielem Siedlisk od co najmniej roku 1739.

Od co najmniej 1739 do po 1766

  • Jaśnie Państwo Lubienieccy (Jadwiga Teresa z Mireckich, Józef Karol Lubieniecki oraz Janina Zofia Lubieniecka) są właścicielami Siedlisk, co potwierdzają zapisy i spór z Bystrzanowskimi.

  • W roku 1763 umiera Franciszek Lubieniecki, prawdopodobny spadkobierca Siedlisk. Dwa lata po jego śmierci, Ewa, córka Jadwigi Teresy i Józefa Lubienieckiego, zawarła układ o Siedliska z matką, w wyniku czego przejęła dobra.

**

dalej

Ok. 1765–1786

  • Gabriel Peretiatkiewicz (Peretiatkowicz), mąż Ewy z Lubienieckich, występuje jako właściciel Siedlisk w materiałach z lat 1778–1785.

Po 1786 do końca lat 80. XVIII wieku

  • Przejście własności dzierżawionej do Karola Tabęckiego. Od 1780 r. w Siedliskach mieszka jego córka Teresa z Tabęckich Lisiecka z mężem Kazimierzem Lisieckim, którzy funkcjonują jako właściciele w źródłach metrykalnych.

  • Kazimierz Lisiecki jest wymieniany jako pełnomocny plenipotent dziedziczny Siedlisk należących do Gabriela i Ewy (z Lubienieckich) Peretiatkiewiczów. W kolejnych latach Siedliska przechodzą w ręce rodziny Tabęckich, a to oni prawdopodobnie sprzedali je Parysom.

Koniec XVIII – pierwsza połowa XIX w.

1798–2.06.1827

  • Jan Parys (Paris), właściciel Siedlisk i Mostów Małych, zakłada browar i fabrykę fajansu. Siedliska stają się centrum jego dóbr do sprzedaży majątku.

2.06.1827–1833

  • Marcin Górski, intabulowany tego dnia jako właściciel Siedlisk; wcześniej związany z wsią, w końcowym okresie wzmiankowany także z Uścińskim jako współwłaściciel.

1833–1843

  • Felix (Feliks) von Uciński (Uciskis), pojawia się w księgach jako właściciel Siedlisk; początkowo występuje równolegle z Górskim jako współwłaściciel.

Okres Fontanów i późniejszych właścicieli

1844–1854

  • Antoni Sykstus (Syxtus) Fontana, szlachcic i plenipotent dóbr brodzkich Potockich, właściciel Siedlisk i miejscowej fajansarni; mieszka w „domu pod lasem” wraz z siostrą Różą.

Ok. 1854–ok. 1874

  • Józef Jabłonowski, który włącza Siedliska do większego kompleksu dóbr, tzw. „klucza rawskiego”.

Ok. 1874–1939

  • Ród Sapiehów (Adam, Paweł, Paweł), właściciele majątku Siedliska; przebudowują dawny koszarowiec na pałac, likwidują fajansarnię po 1883 r.

  • Wykorzystują dwór oraz zabudowania folwarczne jako centrum dóbr, rozwijając majątek i gospodarstwo.

Kronika Dziejów Siedlisk dokumentuje bogatą historię i zmieniające się losy majątku na przestrzeni wieków, ukazując wpływ różnych rodzin na lokalny rozwój oraz ewolucję samego majątku Siedliska.

Kronika fabryki fajansu w Siedliskach

(na podstawie: Z. Pizun, R. Gawryś, „Fabryki ceramiki w Lubyczy Królewskiej i Siedliskach Tomaszowskich”, [w:] „Rocznik Tomaszowski”, nr 7, Tomaszów Lubelski 2018)

XVIII wiek – początki

1798 – pierwsza wzmianka o Parysach (założycielach fabryki)  w Siedliskach.
1802 – potwierdzone istnienie browaru w Siedliskach.

Lata 1812–1826 – narodziny i rozwój fabryki

1812 – odnotowano funkcjonowanie wzorowego gospodarstwa w Siedliskach Jana Parysa z odnotowaną adnotacją o istnieniu fabryki nie do końca pewnej jakiej.
W tym okresie pojawia się rodzina Wojcickich (prawdopodobnie jako dzierżawcy fabryki).

1822 – pierwsza wyraźna wzmianka o „fabryce fajansu w Siedliskach”.
W dokumentach pojawiają się osoby związane z zakładem:

  • Jan Wojcicki – prokurator fabryki, następnie dyrektor,

  • Mateusz Stawski – pictor (malarz w fabryce),

  • Elżbieta Mundowna – fabrykantka (bliżej nieokreślona funkcja).

1823 – Rozalia Bubnicka wymieniona jako ekonomka fabryki.
1826 – informacja o śmierci Jana Wojcickiego, dyrektora fabryki.

Lata 1828–1839 – zmiany właścicielskie i kadrowe

1828–1829 – w dokumentach pojawia się zapis historyka Franciszka Siarczyńskiego:
„Siedliska – gospodarstwo wzorowe, fabryka fajansów, Rawa”.

ok. 1827–1830 – właścicielem Siedlisk zostaje Marcin Górski (w źródłach także Gurski).

1833 – nowym właścicielem zostaje Feliks von Uściński.
Siedliska wraz z Liskami wymieniane są jako „zakłady dostarczające dobre produkty”.

1839 – wymieniony Antoni Mantuani jako dyrektor;
Mikołaj Świątkiewicz jako pictor.
W dokumentach pojawia się także nazwisko Gurska (prawdopodobnie powiązana z rodziną Górskich) z określeniem laboriosus in fabrica fajansów.

Lata 1844–1867 – kolejne zmiany właścicieli

1844 – właścicielem Siedlisk zostaje Antoni Fontana.

1852 – ostatnie wzmianki łączące Mantuaniego i Świątkiewicza z fabryką w Siedliskach.
Świątkiewicz wiąże się następnie z fabryką w Lubyczy, natomiast Mantuani zostaje pierwszym dzierżawcą fabryki w Podolczu.

1854 – właścicielem Siedlisk zostaje Józef Jabłonowski.

1867 – odnotowany Feliks Cichocki jako fabrykant fajansu.

Schyłek działalności

1874 – właścicielem Siedlisk zostaje Adam Sapieha.
1877 – Stanisław Kiwakiewicz wymieniony jako pictor.
1883 – ostatnia wyraźna wzmianka o istnieniu fabryki fajansu w Siedliskach.

Podsumowanie

Fabryka fajansu w Siedliskach funkcjonowała od początku XIX wieku do lat 80. XIX stulecia. Przechodziła przez ręce kilku właścicieli i dyrektorów, a jej działalność była ściśle powiązana z ośrodkiem ceramicznym w Lubyczy Królewskiej. W dokumentach zachowały się nazwiska dyrektorów, malarzy (pictorów) oraz osób administrujących zakładem, co pozwala częściowo odtworzyć strukturę i znaczenie tej manufaktury w regionie.

Wyciąg z akt tabularnych (hipoteki), o zakupie Siedlisk przez Marcina Górskiego 2 czerwca 1827 roku. Dokument jest prezentowany po raz pierwszy i jest to jeden z wielu dokumentów dotyczący pełnej już listy właścicieli Siedlisk w XIX wieku.Po Marcinie Górskim zachowała się do czasów obecnych prawdopodobnie tylko jedna pamiątka, jest nią nagrobek Teresy Górskiej przy cerkwi z bardzo osobistym wyznaniem Marcina. Zachowała się również wzmianka o ufundowaniu cerkwi drewnianej w 1830 roku, jednak tutaj jest sprzeczność z innymi opisami, i nie jest pewne czy była to budowa, czy tylko rozbudowa. A co wiemy o samym zakupie? Marcin Górski odkupuje Siedliska od długoletniego właściciela Siedlisk (ponad 30 lat), który dokonał niesamowitej rozbudowy Siedlisk, a jego praca na rzecz wprowadzonych innowacji została doceniona i w roku 1812 Siedliska otrzymały tytuł "Gospodarstwa Wzorowego" w cyrkule żółkiewskim (województwie), ale o poprzednim właścicielu będziemy jeszcze pisać, a wiemy o nim znacznie więcej niż o Górskim. Górski był właścicielem tylko kilka lat, już w roku 1832 czytamy ze Siedliska są współwłasnością, a w roku 1834 (być moze 1843) właścicielem większościowym współwłasności zostaje Felix von Uściński i nie jest pewne czy dzieli te współwłasność z Górskim...

Stara kamienna studnia w Siedliskach, znajdująca się na byłych terenach dworski, obecnie na terenie należącym do leśniczówki.  Zarośnięta krzakami jakby zapomniana, jednak z pewnością znana większości mieszkańców. Od lat krążyły z nią związane legendy, jednak wszystkie dotyczyły okresu wojennego i hipotez na temat co w niej zostało zasypane.  A co można powiedzieć o tym miejscu? O samej studni niezbyt wiele, jednak raczej jest zdecydowanie starsza jak  budynki które pokrótce omówię poniżej. Już na mapie Miega (załączona poniżej)  z lat 1763-87, widoczny jest kompleks budynków składający się w kształt kwadratu,  studnia  znajdowała się  przy szerszym wejściu do placu pomiędzy budynkami. Był to zespół mieszkalno- gospodarczy zaplecze dworu pierwotnie, a może i w tym miejscu stał sam dwór(to tylko hipoteza)… kilkanaście lat później  mieszkał tam między innymi Michał Lasowy ze swoją żoną Teklą z Kolasowych. Co ciekawe w tym samym okresie pojawia się w Siedliskach dwóch Lasowych, jeden na terenach wiejskich drugi na dworskich i prawie przez cały XIX wiek ten podział rodzin Lasowych można odnotować. Jeszcze miesiąc temu miałem ciekawą teorie ich pojawienia się w Siedliskach, dzisiaj to weryfikuje ponieważ uważam ze przybyli ciut wcześniej niż to wynika z dokumentów, a ich pojawienie się mogło być związane z osobą Tębickiego, ale o tym innym razem, wracamy do budynków. Prawie przez cały okres istnienia jest to największy zespół budynków w Siedliskach, nawet nowo powstały browar (późniejsze koszary, następnie pałac Sapiehów) o którym pierwszą wzmiankę odnotowujemy w 1802 roku, nie dorównuje wielkością tym budynkom. Oczywiście główna analiza polega z map, ale nie tylko. W połowie XIX wieku tereny te zostają wydzierżawione wojsku kompleks ten przeznaczono na stajnie dla koni oraz na magazyn dla pasz i tutaj możemy bardziej powiedzieć coś o ich wielkości, budynki te musiały pomieścić około 130-150 koni i pasze dla nich. O ilości koni wiemy z różnych źródeł, wiemy ze były to koszary kawalerii oraz żandarmerii.   O ilości żandarmerii nie mam pojęcia, jednak o stanie kawalerii wiemy co nie co z kilku źródeł. Gdy w miejscowości Hujcze (10 km od Rawy) wybuchł bunt chłopski wysłano tam 50 żołnierzy nam nie znanych i około 100 osób kawalerii z Siedlisk, kawaleria z powodu braku wyżywienia prawie tak szybko jak przybyła zmuszona została do powrotu do koszar. Zaś z informacji wydanych przez zarząd majątku (rawskiego) Adama Sapiehy, wiemy że w Siedliskach stacjonował jeszcze w roku 1886 szwadron kawalerii, czyli ponad 100 żołnierzy (liczebność różnie jest podawana, nie chce wprowadzać w błąd). Nie mam pojęcia co stało się z tymi budynkami po objęciu Siedlisk przez Pawła w latach 90-tych XIX wieku, Matylda w swojej książce wspomina o studni, jednak nie mam pojęcia czy o tej, na mapach z początku XX wieku budynki także są oznaczone, jednak z braku informacji sam będę wdzięczny w tym wypadku za pomoc…  Ryszard Gawrys.      

Mapa koszar z 1880 (oznaczona studnia i budynki)

Pocztówka z Siedlisk, autorstwa Tomasz i Lukasz Łuszczyńscy 

Początek lat 70 tych ubiegłego wieku. Strażacy z Siedlisk w akcji podczas zawodów w Rudzie Żurawieckiej. Osoby rozpoznane: Stanisław Gut, Stanisław Gawryś, Ryszard Kopczacki.   

bottom of page